Gids voor familie en patiënten
Levenstestament bij dementie: wilsbekwaamheid en volmacht regelen
Dementie en wilsbekwaamheid: geen automatisch verband
Een diagnose dementie — zoals de ziekte van Alzheimer, vasculaire dementie of frontotemporale dementie — betekent niet dat iemand direct geen rechtsgeldige beslissingen meer kan nemen. Wilsbekwaamheid is in Nederland altijd beslissingsgebonden: voor de ene beslissing (bijvoorbeeld het kiezen van een gevolmachtigde) kan cliënt nog wilsbekwaam zijn, terwijl een complexere keuze (bijvoorbeeld een ingewikkelde estate-planning) te veel kan vragen.
Juist daarom is het verstandig om in een vroeg stadium na de diagnose een levenstestament op te stellen of een volmacht te regelen. Hoe eerder dit gebeurt, hoe groter de kans dat de wensen van cliënt zelf leidend zijn.
Wat regelt een levenstestament?
In een levenstestament legt cliënt vast wie namens hem of haar mag handelen wanneer zelf beslissen niet meer lukt. Veelvoorkomende onderdelen zijn:
- Een algemene of beperkte financiële volmacht (bank, belastingen, vastgoed).
- Een medische volmacht en behandelwensen rond bijvoorbeeld reanimatie of ziekenhuisopname.
- Wensen over wonen en zorg, zoals voorkeur voor thuis blijven of een specifieke verpleeghuislocatie.
- Zakelijke volmachten voor ondernemers (bedrijfsvoering, beheer aandelen).
- Persoonlijke wensen rond bijvoorbeeld huisdieren, vakanties of digitale nalatenschap.
Volmacht regelen bij dementie: stap voor stap
1. Bespreek de wens binnen de familie
Begin het gesprek zo vroeg mogelijk na de diagnose. Welke zaken wil uw naaste zelf nog vastleggen? Denk aan financiën, woonsituatie, medische behandelingen en wie als gevolmachtigde mag optreden.
2. Maak een afspraak bij de notaris
De notaris stelt het levenstestament op en bespreekt persoonlijk met cliënt welke volmachten worden verleend. Geef bij het maken van de afspraak aan dat er sprake is van een diagnose dementie, zodat hier extra tijd voor wordt ingepland.
3. Beoordeling door een onafhankelijk arts (indien nodig)
Bij twijfel over de wilsbekwaamheid schakelt de notaris een onafhankelijk arts in. Deze beoordeelt of cliënt de inhoud en gevolgen van de akte begrijpt en een vrijwillige keuze maakt.
4. Ondertekening en registratie
Is cliënt wilsbekwaam voor deze specifieke beslissing, dan wordt het levenstestament ondertekend en opgenomen in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR), zodat het bij de juiste instanties vindbaar is.
Wanneer schakelt de notaris een onafhankelijk arts in?
De notaris is verplicht om bij gerede twijfel over wilsbekwaamheid extra zorgvuldigheid te betrachten. Bij een levenstestament rond dementie kan dat onder andere het geval zijn wanneer:
- cliënt in een (verder) gevorderd stadium van dementie is;
- de akte ingrijpende of complexe gevolgen heeft;
- er signalen zijn van beïnvloeding door derden;
- familieleden onderling van mening verschillen;
- cliënt wisselend helder is tijdens het gesprek bij de notaris.
De onafhankelijk arts — meestal een specialist ouderengeneeskunde — beoordeelt cliënt thuis of in de zorginstelling, bespreekt de inhoud van de voorgenomen akte en legt de bevindingen vast in een medische verklaring. Zie ook de algemene informatie over wilsbekwaamheidsbeoordeling en de werkwijze rond de beoordeling.
Veelgestelde vragen
Deze informatie is bedoeld ter algemene oriëntatie en vervangt geen juridisch of medisch advies. Voor het opstellen van een levenstestament neemt u contact op met een notaris; voor een onafhankelijke beoordeling van wilsbekwaamheid kunt u contact opnemen via onderstaande button.
Twijfel over wilsbekwaamheid bij een levenstestament?
Plan een onafhankelijke beoordeling door een specialist ouderengeneeskunde, zodat de notaris de akte met vertrouwen kan passeren.